Poolse literatuur
In de Poolse literatuur, hadden historische onderwerpen meestal de overhand. Maar tegelijkertijd zijn er trends te zien die zich ofwel op afstand kunnen houden van de centrale rentes ofwel een over-spontane houding afkeuren naar realiteit wat verstoken is van een metafysisch perspectief. Er is een breuk tussen de sociale plichten en de literaire verplichtingen van de Poolse literatuur.
De Renaissance
Alhoewel de Renaissance Polen redelijk laat bereikte, was het de Goude Eeuw voor de Poolse literatuur. De uiterlijke veiligheid, grondwettelijke consolidatie en de reformatie droegen aan deze ontwikkeling bij. De eerste generatie van schrijvers die door de Italiaanse humanisten beïnvloed werd, schreven in het Latijns. Bij deze groep hoorde ook Jan Dantyszek (Johannes Dantiscus), schrijver van het begeleidende vers, liefdes poëzie en lofrede; Andrzej Krzycki (Cricius), een aartsbisschop die grappige gezegdes schreef, politieke rijm en religieuze poëzie; en Klemens Janicki (Janicius), een boer die in Italië studeerde, won de titel ´hofdichter´ en was de meest originele Poolse dichter van die periode. Mikolaj Rej van Naglowice was opvallend door het kombineren van aspecten uit de middeleeuwen en de Renaissance. Als zelfontwikkelde was hij het eerste idiomatische Poolse talent in zijn tijd waarvan zijn werk veel gelezen werd, en hij werd de "vader van de Poolse literatuur" genoemd. Hij schreef satirische gezegdes, maar belangrijker was zijn proza, vooral Swietych slsw a spraw Panskich kronika albo Postilla (1557; "Kroniek of commentaar op de Heilige Woorden en Kwesties van de Heer"), een collectie van Calvinist sermons en de Zywot czlowieka poczciwego (1568; "Leven van een oprechte man"), een beschrijving van een idealistische edelman.
De Barok
De Barok begon vroeg in Polen. In 1564 nodigde Polen de jezuïeten uit om zich te vestigen in het land, en vanaf ongeveer 1570 begon het Protestantisme te verdwijnen. De Barok stijl en het beeld waren passend bij de Poolse gedachtegang; de periode was een van de aanzienlijk literaire opbrengsten, ondanks bijna onophoudelijke oorlogen.Inderdaad, misschien weerspiegelde het, door stijlistische spanning, het kenmerk van het uiterlijke conflict van de 17de eeuw.
De Verlichting
De Verlichting had nauw contact met West-europa, voornamelijk Frankrijk en Engeland, gekarakteriseerde literatuur van de Verlichting in Polen, wiens schrijvers met een doordrenkt gevoel van verlangen de nationale cultuur van verdeling en buitenlandse heerschappij te redden. Literaire ontwikkelingen omvatten de opkomst van drama; introductie van het tijdschrift en de roman; publicatie van het eerste Poolse woordenboek; en, in poëzie, de introductie van dumy (ballade).
De Romantiek
In Polen begon de Romantiek later dan in Engeland of Duitsland, en het duurde langer. Het werd beschouwd als de belangrijkste periode in de Poolse literatuur. De opkomst van de Romantiek ging samen met het grote verlies van de onafhankelijkheid, en grote schrijvers konden hierin hun eigen stemming uiten. De behoefte om het lot van hun land te interpreteren gaven het werk van de drie grootste Romantiek dichters--Adam Mickiewics, Juliusz Slowacki en Zygmunt Krasinski--vooruitziende capaciteit en morele autoriteit. Doordat ze in ballingschap schreven, bleven zij geloven in de restauratie van Poolse onafhankelijkheid en hun bezorgdheid gaf de literatuur van de Poolse Romantiek zijn kracht en passie. Mickiewicz was de grootste Poolse dichter en lijder van de Romantiek. Zijn Poezye (2 vol., 1822-23; "Poëzie") was het eerste grote literaire evenement van die periode. In het tweede deel kwamen delen twee en vier van Dziady (Vooravond van voorvaders), waarin hij folklore en een mystieke atmosfeer kombineerde om een nieuw soort Romantische drama te creëren. De grootste werken van Mickiewicz waren geschreven na 1824, toen hij naar als student Rusland werd gedeporteerd voor revolutionaire activiteiten; hierbij hoorde ook Sonety Krymskie (1826; sonnetten van de Krim); een visueel derde deel van Dziady (1832); een messiaanse verklaring van het lot van het Poolse verleden en van de toekomst, Ksiegi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego (1832; De Boeken van de Poolse Natie en van de Poolse Pelgrimstocht), geschreven in bijbelse proza; en een groot historisch gedicht, Pan Tadeausz (1834; Heer Thaddeus). De onderdrukking van de opstand van 1830-31 dreef de culturele elite in ballingschap in Frankrijk; waaronder dichters zoals Mickiewicz, Slowacki, Krasinski en Kamil Norwid uit Cyprus. Toen Zygmunt Krasinski 23 was, publiceerde hij (anoniem, zoals al zijn werken) Nieboska komedia (1835; De onheilige Komedie), die voor de eerste keer in Europa, een strijd tussen tegenoverelkaarstaande werelden van aristocratie en ontervende massa's weergaf. Irydion (1836; Iridion), zijn tweede toneelstuk, was een allegorie van het geloof van Polen. In Przedswit (1843; "Dageraad") ontwikkelde hij een messiaanse interpretatie van de Poolse geschiedenis en dit begrip van Polen als "de Christus van de naties" was ook een verklaard in Psalmy przyszosci (1845; "Psalmen van de Toekomst").
De 20e eeuw
De beweging van Jong Polen
De "Jong Polen" beweging omschrijft verscheidene verschillende groepen en richtingen verenigd door de oppositie tegen positivisme en het verlanden om terug te keren naar de verbeeldingskracht van de de literatuur; vandaar zijn andere naam, Neoromanticisme. Onder de voorgangers waren Antoni Lange, een dichter, en Zenon Przesmycki (pseudoniem Miriam), redacteur van een symbolistisch overzicht, Chimera. Beide hebben vertalingen gemaakt uit andere talen en hebben esthetische theoriën in kritische essays uitgedrukt. De invloedrijkste bijdrage van Przesmycki aan de ontwikkeling van moderne literatuur was zijn ontdekking van Cyprian Norwid.
top ^
